Kolejka linowa Janikowskich Zakładów Sodowych "Janikosoda S.A." jest obecnie
jedną z ostatnich,jeśli nie ostatnią, towarową koleją linową w Polsce. Linowe kolejki
towarowe służyły od lat w przemyśle do transportu masowych ładunków sypkich.
Stosowano je w m.in kopalniach, kamieniołomach, cementowniach, leśnictwie. Kolej
linowa pozwala na swobodne prowadzenie nad przeszkodami terenowymi i umożliwia
uniknięcie kosztownych prac ziemnych. Podstawową wadą kolejek tego typu jest
jednak mała elastyczność i przeznaczenie do transportu tylko jednego rodzaju ładunku.
Na przestrzeni lat rozwinęły się różne systemy kolei:
- O układzie jednolinowym
- O układzie dwulinowym
- O torze sztywnym
W pierwszym systemie wagonik kolejki linowej jest połączony wprzęgłem z liną,
która jednocześnie i utrzymuje go na odpowiedniej wysokości i zapewnia jego napęd.
W systemie dwulinowym jedna lina jest liną nośną i stanowi rodzaj toru po którym
toczą się koła wagonika. Druga lina jest lina pociągową, która powoduje ruch wagonu.
System z torem sztywnym jest podobny do systemu dwulinowego z ta różnicą, że
zamiast liny nośnej jest tor sztywny wykonany z profili stalowych.
Kolej linowa Janikosody SA jest klasyczną koleją dwulinową. Do użytku została
oddana w 1960 roku i połączyła kopalnię skały wapiennej w Piechcinie z dwoma
zakładami sodowymi w Janikowie i Mątwach. Z zakładu w Piechcinie kolej biegnie w
linii prostej do stacji załomowej przy Zakładach w Janikowie. Po drodze przechodzi nad
drogą Pakość - Radłowo, Pakość -Krzekotowo, Pakość - Jankowo, nad Jeziorem
Pakoskim i drogą Janikowo - Pakość wzdłuż, której jeszcze w latach 70 tych biegła
jedyna w Polsce normalnotorowa kolej cukrownicza z Cukrowni Janikowo - do dawnej -
Cukrowni Pakość. Po przejściu przez stację załomową linia kolejki odchyla się od linii
prostej o około 30 stopni i dochodzi do Zakładów w Janikowie. Dawniej (do kiedy nie
wiem) stacja załomowa była stacją rozdzielczą. Według mapy i stanu z 1969 odcinek
do Janikowa był tylko odgałęzieniemkolei linowej do Zakładu Soda Mątwy. Odcinek do
Mątw przechodził nad linią kolejową Inowrocław - Poznań, jeziorem Piotrowickim na
wysokości wsi Krusza miała stację załomową i po zmianie kierunu o 45 stopni,
przechodził nad torami kolejki Cukrowni Kruszwica, by zakończyć bieg na terenie
zakładów sodowych w Mątwach.
Analizując mapę można powiedzieć, że odcinek do Piechcin - Janikowo miał około
6,5 km zaś nieistniejący do Mątew około 12 km.
Obecnie istniejący odcinek ma długość 7180 mb. Poruszają się po nim 164
wagoniki z prędkością 2,3 m/s i napędzana jest silnikiem 75 kW.
Maciej Kucharski
Literatura:
1. M. Malczewski "Towarowe kolejki linowe" - [w] Świat Kolei 3/1996
2. E. Raabe "Kolejki linowe" -Warszawa 1936
3. Z. Schneigert "Kolejki linowe napowietrzne" -Warszawa 1957
